Narty biegowe

Śnieżna zima i wspaniałe sukcesy Justyny Kowalczyk spowodowały, że w serwisie „Na Szczęśliwicach” pojwaiła się w minionym sezonie rekordowa liczba osób zainteresowanych uprawianiem różnych form narciarstwa biegowego. Padało wiele pytań ze strony narciarzy (również tych jeżdżących na nartach zjazdowych) dotyczących zasad doboru nart, kijów, butów i wiązań oraz sposobów smarowania nart biegowych. Ponieważ jestem trenerem narciarstwa biegowego i byłym zawodnikiem chętnie udzielę podstawowych informacji o doborze i przygotowaniu sprzętu.

SPRZĘT DO TECHNIKI KLASYCZNEJ

Narty wyczynowe posiadają konstrukcję, która minimalizuje ich ciężar (jedna narta około 500 g). Są bardzo wąskie: 42 - 44 mm. Wysokiej jakości ślizgi umożliwiają osiąganie znacznych prędkości. Większość firm produkuje przynajmniej trzy modele nart do techniki klasycznej przeznaczone na konkretny gatunek śniegu (śniegi świeżospadłe, śniegi mokre, śniegi zlodzone – lodoszreń). Przykładowo: narty na śniegi świeżospadłe będą bardziej „miękkie” od nart na trasy zlodzone, oraz będą posiadały różne strukury slizgów – odpowiednie do gatunku śniegu. Sprężystość nart wyczynowych określona jest dla konkretnego ciężaru ciała zawodnika. Komplet sprzętu startowego zawodnika to minimum 3-4 pary nart do techniki klasycznej (i 3-4 pary nart do techniki łyżwowej).

Dobór nart do techniki klasycznej: Długość nart wyczynowych powinna wynosić: wzrost  + 25 do 30 cm. Dla celów rekreacyjnych mogą być krótsze o około 15 cm od nart zawodniczych. Przy wyborze należy uwzględnić również odpowiednią do masy ciała sprężystość. W tym przypadku kartka papieru położona na twardym i równym podłożu pod środkową częścią nart na których stoi narciarz (ciężar rozłożony równomiernie na obie narty) powinna dać się wysunąć z lekkim oporem. Dlaczego jest to tak ważne? Odpowiednia sprężystość nart decyduje o poprawnym działaniu smaru wspomagającego fazę odbicia („smar na trzymanie”), który stosowany jest tylko w klasycznej technice biegu.

Buty do „klasyka”posiadają lekką konstrukcję, elastyczną podeszwę, nie usztywniają stawów skokowych. Buty i wiązania współdziałają w określonych systemach: np SNS, lub najbardziej popularny NNN. Dlatego buty i wiązania należy kupować razem. W ostatnich latach pojawiły się narty z zintegrowaną płytą, które nie wymagają wiercenia podczas montażu (np.Nordic Integradrated System – Rossignol). Buty w narciarstwie biegowym mogą być nieco większe, jednak powinny gwarantować optymalne trzymanie stopy.

Kije do techniki klasycznej: wzrost minus 25 – 30cm. Polecam kije grafitowe ze względu na dużą sztywność i niewielki ciężar.

SMAROWANIE NART BIEGOWYCH DO TECHNIKI KLASYCZNEJ

Poruszanie się na nartach techniką klasyczną wymaga specjalnego smarowania, które ma za zadanie uzyskanie najlepszego poślizgu a w momencie odbicia zapobieganiu cofaniu się nart. Każdy krok w biegu techniką klasyczną, zgodnie z przepisami sportowymi, musi odbywać się z zatrzymanej narty z wyjątkiem zmiany kierunku jazdy przestępowaniem, lub zmianą toru, kiedy można wykonać maksymalnie trzy kroki łyżwowe. Nawet na podbiegach, gdy stosuje się krok rozkroczny (jodełka) odbicie następuje z zatrzymanej narty.

Pierwotnym sposobem zapobiegania cofania się nart na podejściach lub podczas biegu było stosowanie fok. Do dzisiaj używane są z powodzeniem podczas wypraw tourowych. Narty biegowe o przeznaczeniu rekreacyjnym również posiadają w środkowej częsci, pod stopą, wstawki z włosiem syntetycznym, albo frezowany, lub odlewany ślig. Przyjmuje on postać łuski, lub ząbków które zastępują smar „na trzymanie”. Tego typu rozwiązanie jest bardzo wygodne, jednak narty będą posiadały gorszy poślizg. Amatorom biegania na nartach, którzy startują w biegach masowych gorąco polecam stosowanie nart bez łuski. Dlatego proponuję zaznajomienie się z podstawami smarowania nart biegowych.

Smary na trzymanie dzielimy na:

· Smary twarde

· Smary półtwarde,

· Smary miękkie (klistry)

W każdej z wymienionych grup występuje kilka smarów na określone temperatury i gatunki śniegu. Producenci zawsze podają na opakowaniu zakres temperatury śniegu. Dla śniegów o temperaturze w okolicach 0 ºC, zakres zastosowania może wynosić zaledwie  1,5 ºC do 2 ºC! (dotyczy smarów wyczynowych). Smary „rekreacyjne” mają zazwyczaj szeroki zakres zastosowania, komplet stanowią 3 – 4 smary twarde i 1 -2 klistry (zależnie od producenta).

Dobierając smar  musimy w pierwszej kolejności określić gatunek śniegu po którym zamierzamy biegać. Wymaga to jednak  pewnej wiedzy o ogólnym podziale śniegów pod względem ich przeistoczenia:

· Śniegi świeżo spadłe – posiadają pładki z ostrymi kryształkami, które nie uległy metamorfozie. wymagają zastosowania smarów twardych, lub pół – twardych.

· Śniegi stare – na wskutek wahań temperatury (dodatnie, ujemne) płatki o ostrych kryształkach zamieniły się w grudki lodu o zaokrąglonych krawędziach – efekt metamorfozy. Dla tego typu śniegów najczęściej używa się smarów miękkich (klistry).

Dla potrzeb narciarstwa rozróżniamy trzy gatunki śniegu:

· Śniegi suche (smary twarde i półtwarde):

- puch świeży – świeżospadły śnieg przy temperaturze poniżej 0ºC, przy bezwietrznej pogodzie;

- puch zsiadły – powstaje po kilku dniach przy ujemnej temperaturze;

- gips przewiany i zbity – powstaje przy ujemnej temperaturze i wietrznej pogodzie. Wiatr powoduje zbijanie śniegu, tworzy płyty i zaspy.

· Śniegi mokre (smary miękkie - klistry):

- śnieg mokry – podczas opadów przy dodatniej temperaturze, lub w czasie odwilży gdy zalega śnieg świeżospadły.

- śnieg ziarnisty – powstaje po odwilży i ponownym spadku temperatury.

- firn – śnieg przyjmuje postać ziaren lodu najczęściej na wiosnę na wskutek kilkudniowego działania słońca i dodatniej temperatury w dzień, i mrozu w nocy.

· Śniegi sztuczne – wyprodukowane przez armatki śnieżne. Przy doborze smarów traktujemy je jako śniegi świeże (do momentu przeistoczenia).

Zaawansowani narciarze biorą również pod uwagę wilgotność względną powietrza. Wysoka wilgotność (powyżej 80%) wymaga skorygowania doboru smaryu o 2 ºC w kierunku smaru „ciepłego”.

Jak działa smar na trzymanie?

Biegnąc na nartach, podczas fazy odbicia narta zostaje zatrzynana i dociśnięta środkową częścią (tą posmarowaną na trzymanie) do śniegu (jest to zupełnie naturalne). Śnieg wbija się w warstwę smaru zwiększając siłę tarcia statyczngoumożliwiając wykonanie odbicia, które skierowane jest w dół i w tył. Poprawnie posmarowane narty, przy prawidłowej technice, nie powinny cofnąć się (uślizg). Po odbiciu następuje (najpierw faza wymachu) i faza poślizgu,na początku której cząsteczki śniegu delikatnie wbite w warstwę smaru odrywają się, umożliwiając poślizg. W związku z tym twardość smaru należy tak dobrać, aby cząsteczki śniegu wbijały się w smar tylko "chwilowo" - fazie odbicia.

Przykłady: płatki śniegu świeżego np. puchu przy temperaturze  -10ºC posiadają ostre lodowe krycztały, które wymagają zastosowania twardych smarów, bo twarde kryształy pojedynczych płatków śniegu z łatwością wbiją się w taki smar. Jeżeli smar będzie zbyt miękki, śnieg na stałe przyklei się do smaru powodując tzw. zalodzenie, które powoduje hamowanie. Odwrotna styuacja nastąpi, gdy smar będzie zbyt twardy dla danego gatunku śniegu: cząsteczki nie wbiją się w warstwę smaru i nie zwiększy się siła tarcia statycznego w momencie odbicia. Narty nie będą „trzymały” (ale dobrze pojadą).

Klistry to rodzaj bardzo miękkich smarów do których z łatwością wbijają się drobiny lodu o zaokrąglonych krawędziach (śniegi stare – przeistoczone, lub bardzo mokre). Na śniegach świeżych przy ujemnej temperaturze spowodują katastrofalne lepienie się śniegu.

Bardzo często dochodzi do wymieszania różnych gatunków śniegu spowodowane przez wiatr, słońce, różnicę wysokości, lub czas (ocieplanie sie w czasie długiego biegu). Można wówczas nakładać warstwy różnych smarów.

Aby zapobiec ścieraniu się smarów, szczególnie na długich dystansach, pod smar właściwy nakładane są specjalne smary podkładowe.

Działanie smaru uzależnione jest również od odpowiedniej sprężystości nart. Pamiętajmy, że podczas zjazdu narciarz stoi na obu nartach, przez co środkowa część nart (posmarowana smarem na trzymanie) nie dociska do śniegu tak mocno jak w fazie odbicia. Zbyt twarde narty uniemożliwią dociśnięcie środkowej części do śniegu – smar nie będzie trzymał. Zbyt miękkie powodują z kolei szybkie wycieranie się smarów, oraz hamowanie spowodowane zwiększonym tarciem smaru na trzymanie.

Strefa odbicia to ta na którą nakładamy smar na trzymanie. Dla lepszego przylegania smaru do ślizgów należy delikatnie zmatowić ją papierem ściernym. Strefa odbicia znajduje się pod stopą: 15 - 25 cm przed przodem wiązań i kończy się około 5 cm za piętą. Jeżeli stosujemy klistry lub grubszą warstwę smarów na trzymanie, strefę można skrócić.

Odpowiednio posmarowane narty ułatwiają poruszanie się po trasach i szlakach narciarskich,wpływają na poprawę techniki biegu, zmniejszają wysiłek.

CZYNNOŚCI PODCZAS SMAROWANIA NART DO TECHNIKI KLASYZNEJ

· Czyszczenie nart ze starych smarów zmywaczem i ściereczką;

· Oznaczenie strefy odbicia i jej zmatowienie papierem ściernym.(strefa odbicia to ta, na którą nałożymy smar na trzymanie).

· Nałożenie odpowiedniej parafiny przy użyciu żelazka na przód i tył nart – poza strefą odbicia;

· Cyklinowanie i szczotkowanie po ostygnięciu parafiny;

· Nałożenie na strefę odbicia odpowiednich do warunków smarów na trzymanie (najpierw smar podkładowy) i roztarcie korkiem do uzyskania cienkiej i równej warstwy (należy nakładać 2 – 3 warstwy). Klistry rozcieramy dłonią;

· Schłodzenie nart przed przypięciem.

Przyrządy i przybory potrzebne do smarowania nart biegowych:

· Imadła lub prawidło przytrzymujące narty

· Żelazko do smarowania (specjalne do nart z dokładną regulacją temperatury)

· Cyklina

· Szczotka

· Papier ścierny

· Zmywacz do ślizgów.

SPRZĘT DO TECHNIKI ŁYŻWOWEJ

Narty do techniki łyżwowej posiadają dużą sprężystość. Precyzyjnie transmitują energię na krawędzie w fazie odbicia. Posiadają dwa, lub więcej rowków stabilizujących kierunek jazdy. Narty tego typu są bardzo szybkie i pozwalają na osiąganie znacznych prędkości.

Dobór nart do techniki łyżwowej: Wysokość ciała plus 10 -15 cm.

Buty - podwyższone cholewki usztywniają  staw skokowy w płaszczyznie poprzecznej poprawiając przenoszenie energii bezpośredniona krawędzie nart. Podeszwy są bardziej sztywne niż w butach do „klasyka”.

Wiązania podobne jak w technice klasycznej. Posiadają wyższe i szersze płyty, mocniej przyciągają nartę do pięty buta.

Kije do techniki łyżwowej są wyższe od stosowanych w technice klasycznej o około 10 cm.

Dobór długości: wzrost minus 10- 15 cm.

Bieganie techniką łyżwową możliwe jest tylko na szerokich i utwardzonych przez ratrak trasach. Cechą charakterystyczną techniki łyżwowej jest kątowe ustawienie nart w stosunku do kierunku biegu. Odbicia w poszczególnych krokach odbywają się naprzemianstronnie z wewnętrznych krawędzi. Podczas fazy odbicia nie występuje moment zatrzymania (w stosunku do podłoża) narty. W związku z tym nart do techniki łyżwowej nie smaruje się smarami na trzymanie.Odpowiednio przygotowany motorycznie i technicznie biegacz pokona wyznaczoną trasę szybciej niż techniką klasyczną.

SMAROWANIE NART BIEGOWYCH DO TECHNIKI ŁYŻWOWEJ

Ogranicza się do zastosowania smarów poślizgowych na całej długości i nie różni się zasadniczo od smarowania, np. nart zjazdowych. Ważnym elementem wpływającym na poślizg nart jest struktura którą stanowią drobne, wzdłużne nacięcia na powierzchni ślizgów. Podczas jazdy na nartach, na wskutek tarcia powstaje podwyższona temperatura, topiąca śnieg. Pod nartami powstaje cienka warstwa wody która w przypadku zupełnie gładkich ślizgów powoduje efekt zasysania. Rolą struktury jest przerywanie błony wodnej i wprowadzanie powietrza pod ślizgi nart poprzez drobne nacięcia (parafinę z powierzchni ślizgów należy dokładnie wyszczotkować odsłaniając strukturę). Rodzaj struktury uzależniony jest od gatunku śniegu. Np. dla śniegów świeżospadłych i suchych odpowiednia będzie strukura drobna i płytka, dla mokrych i gruboziarnistych „grubsza” i głębsza.

CZYNNOŚCI PODCZAS SMAROWANIA NART DO TECHNIKI ŁYŻWOWEJ



Smarowanie dla  zaawansowanych narciarzy.

Smarowanie bazowe:

Najlepsze efekty uzyskuje się smarując narty „na gorąco”. Nowe narty należy wielokrotnie przesmarować smarem podkładowym typu Base Preparation. Najczęściej posiada on zakres temperatury zastosowania w granicach od –5° C do +5° C. Częstym błędem jest stosowanie twardych parafin przeznaczonych na bardzo niskie temperatury (np. –24° C), jako podkład pod właściwe smary. Należy pamiętać, że tego typu smary wymagają żelazka rozgrzanego do temp. około 150° C. Ślizgi nart nasączone takimi smarami nie wchłoną smarów „ciepłych”, które nakłada się w temp. około 110° C.

Najnowsza technologia nanoszenia smaru bazowego, polega na wygrzewaniu nart/snowboardów w specjalnej komorze grzewczej. Posmarowany grubą warstwą smaru sprzęt, zamykany jest w komorze na 24 godz., w której panuje stała temperatura (do 65 st. C.). Operacja ta powoduje wchłonięcie dużej ilości smaru w mikropory ślizgów. Stwierdzono, że umiarkowana temperatura i długi czas wygrzewania, nie powoduje zmian w konstrukcji nart (głównie żywic), w przeciwieństwie do wielokrotnego grzania gorącym żelazkiem. Komora przeznaczona jest dla sprzętu z grupy Word Cup, ewentualnie pierwszych modeli „sklepówek”, których wysokiej jakości ślizgi posiadają znacznie lepszą, od nart/snowboardów rekreacyjnych, zdolność wchłaniania parafin.

W serwisie na „Szczęśliwicach” od roku wykonujemy profesjonalne wygrzewanie nart/snowboardów w komorze firmy BRIKO-MAPLUS. Zaskakuje nas jak dużo smaru mogą „wchłonąć” ślizgi nart wyczynowych.

Nart w żadnym przypadku nie można czyścić rozpuszczalnikami z wyjątkiem specjalnych zmywaczy do ślizgów.

SMAROWANIE STARTOWE

Przed smarowaniem nart należy dobrać odpowiednie parafiny uwzględniając:

· Temperaturę:  Poniżej 0°C należy mierzyć temp. śniegu, powyżej 0°C temp. powietrza. Niektóre firmy podają tylko temperaturę śniegu.

· Wilgotność względną powietrza: Wysoka wilgotność powietrza (powyżej 80%) wymaga zastosowania smaru, średnio o 2° C cieplejszego od zmierzonej temperatury.

·  Rodzaj śniegu: świeży, stary, sztuczny. Istotną rolę odgrywa rodzaj struktury ślizgów nart. Dla śniegów świeżych odpowiednia jest struktura „drobna” a dla śniegów, które uległy metamorfozie-wielokrotnie roztopionych i zamrożonych, struktura „gruba.”

·  Stopień zabrudzenia śniegu.

PODKŁAD

Przed ostatecznym smarowaniem należy wykonać podkład, używając parafin z grupy LF (niski fluor), lub w przypadku zawodów wyższej rangi HF(wysoki fluor). Wysoka zawartość fluoru w smarach jest korzystna w sytuacji, gdy śnieg jest wilgotny. Przy bardzo niskich temperaturach i małej wilgotności powietrza można zastosować smary o mniejszej zawartości fluoru, lub parafiny chydrocarbonowe (CH). Podkładowy smar powinien być nieco”zimniejszy”od przewidywanej w czasie zawodów temperatury.

Dla śniegów zabrudzonych, sztucznych, utwardzonych stosuje się smary molibdenowe lub graphitowe.

Uwzględniając powyższe wskazówki wybieramy odpowiednie smary i przystępujemy do smarowania nart.

- Rozprowadzamy parafinę żelazkiem do nart. Wcześniej należy ustawić

temperaturę żelazka (zgodnie z informacją na opakowaniu smaru!)

- Smar roztopić żelazkiem, tak, aby spływał bezpośrednio na ślizgi nart,

- Rozprowadzić żelazkiem równomiernie na całej powierzchni, uważając, aby łączny czas nagrzewania w jednym miejscu nie był dłuższy niż 7 sek. (możliwość przegrzania ślizgów!). Smary muszą być przechowywane w czystości. Jeżeli w smarze lub na żelazku znajdują się drobiny piasku lub opiłki, to podczas rozprowadzania ślizgi zostaną porysowane.

-Cyklinowanie – po ostygnięciu smaru należy użyć cykliny do nart. Smar usuwamy w kierunku od dziobów do piętek, również z krawędzi i rowków. W przypadku smarów twardych (na niskie temperatury), cyklinowanie należy rozpocząć przed całkowitym wystygnięciem smaru.

- Szczotkowanie - ma na celu odsłonięcie struktury tj. usunięcie smaru z mikro rowków znajdujących się na powierzchni ślizgu. Najczęściej stosuje się szczotki z białego nylonu lub brązu (dla twardych smarów). Szczotkowanie należy wykonywać energicznymi ruchami w kierunku od dziobu, powtarzając je średnio 10 – 20 razy w każdym miejscu. Do końcowego polerowania można użyć miękkiej szczotki z niebieskiego nylonu.  Czynności wymienione w punkcie 3 i 4 mają na celu całkowite usunięcie smaru z powierzchni ślizgów (również z mikro rowków stanowiących strukturę). Pamiętajmy,że jeżdzimy na ślizgach nasączonych smarem a nie na warstwie smaru. Jeżeli w czasie szczotkowania zauważymy jej nadmiar, należy powtórzyć cyklinowanie i szczotkowanie. Szczotki o drobnym włosiu lepiej odsłaniają strukturę ślizgu.

Do szczotkowania używa się również mechanicznych szczotek obrotowych.

Opisane czynności stanowią bazę do nakładania smarów wysokofluorowych. Charakteryzują się one najlepszymi parametrami zmniejszającymi tarcie poprzez wysoką zdolność odpychania wody, szerokim zakresem temperatur, odpornością na ścieranie i zabrudzenia, oraz......wysoką ceną. Występują w formie proszku lub bloczka. Dla szybkiego smarowania przed startem również w formie płynnej.

Ta grupa smarów stosowane jest przez zawodników w zawodach najwyższej rangi.

Istnieje wiele sposobów nakładania i technik obróbki tych smarów, zależnie od dyscypliny, konkurencji i warunków śniegowych.

NOWOŚĆ NA SEZON 2010/2011

Nano-smary: firma START opracowała znaną od kilku lat, jednak zmodyfikowaną w tym roku grupę smarów przeznaczonych na mokre śniegi i śniegi przy wysokiej wilgotności powietrza (75% - 100%). Występują one w formie stałej, proszku lub płynnej. Nowość polega na tym, że kulki nano o średnicy 150 tys. razy mniejszej od średnicy ludzkiego włosa, otoczono powłoką fluorową. Podczas skomplikowanego procesu produkcji, każda pojedyncza nano cząsteczka wyrzucana jest w strumieniu plazmowym przez „gazową kurtynę”, w której zostaje „opakowana” mikro powłoką fluorową. Poprawnie nałożony smar pokrywa ślizg warstwą „mikro kulek” otoczonych fluorem nie dopuszczając najmniejszej cząsteczki wody.

Precyzyjny dobór i prawidłowe nałożenie smaru zapewni optymalny poślizg nart w różnych warunkach śniegowych. Należy jeszcze pamiętać, że narty przed jazdą należy „zamrozić”, szczególnie, gdy wynosimy je na śnieg z ciepłego pomieszczenia.

Sport Serwis Jan Piela na Szczęśliwcach obsługując zawodników i zaawansowanych amatorów zdobył doświadczenie i uznanie w środowisku narciarskim w dziedzinie przygotowania sprzętu do zawodów.

Zapraszam – posiadamy w sprzedaży smary i akcesoria narciarskie firmy SWIX, START, BRIKO-MAPLUS.

Życzę udanego sezonu narciarskiego

Jan Piela - Szczęśliwice